Communicatie is de sleutel in proactieve palliatieve zorg

Signalering, markering, gesprekken, laatste wensen, zorg rondom het overlijden en daarna. Er komt veel kijken bij het vormgeven van de zorg en behandeling aan mensen met een aandoening die niet te genezen is, ook wel palliatieve zorg genoemd. Het Netwerk Palliatieve Zorg Zuid-Hollandse Eilanden heeft dat hele proces overzichtelijk gemaakt voor patiënten, hun naasten en zorgverleners. Hoe? In de vorm van een Wegwijzer Palliatieve Zorg, eerst voor zorgverleners en binnenkort voor patiënten en hun naasten, die het Netwerk heeft ontwikkeld in nauwe samenwerking met tal van betrokken partijen.

Het Netwerk Palliatieve Zorg Zuid-Hollandse Eilanden presenteerde de Wegwijzer Palliatieve Zorg tijdens een symposium op 6 oktober in Sommelsdijk. Het symposium, dat ongeveer honderd bezoekers trok, had als thema ‘Proactieve Zorgplanning’.

De Wegwijzer past perfect bij dat thema, want bij proactieve zorgplanning draait alles om het afstemmen van passende en persoonsgerichte zorg in de laatste levensfase. De Wegwijzer volgt het proces van signalering tot het overlijden en daarna. Tijdens de verschillende stappen in dat proces komen wensen, waarden, voorkeuren en doelen rond de zorg en behandeling ter sprake. Dit bevordert de communicatie, de samenwerking en de overdracht binnen het zorgnetwerk. Vooral bij toenemende kwetsbaarheid of chronische aandoeningen is dat belangrijk voor de continuïteit van de zorg.

Samen optrekken
Kaderhuisarts palliatieve zorg Leendert Jongejan presenteerde de Wegwijzer in Sommelsdijk. Hij is heel enthousiast over het hulpmiddel: “Palliatieve zorg verlenen kan heel eenzaam zijn. Je komt bij de mensen thuis en krijgt een goede band met elkaar. Het kan dat je steeds meer vragen krijgt. Dan is het goed om de samenwerking op te zoeken. De basis daarvoor is de Wegwijzer. Je kunt er prima mee uit de voeten tijdens het proces, dat dynamisch is en nooit een vast patroon heeft. Het doel van de Wegwijzer is om samen met de patiënt op te trekken. Communicatie is de sleutel.” De Wegwijzer geeft ook helderheid over de rolverdeling tussen de diverse zorgverleners.

De gepresenteerde Wegwijzer is voor zorgverleners. Een Wegwijzer voor patiënten en hun naasten is in de maak.

Ontvankelijk luisteren
Dat communicatie de sleutel is, maakte ook ethicus en dialoogspecialist Froukje Weidema duidelijk. ‘Vechten voor je gelijk of vieren van de verschillen’ had ze haar lezing genoemd. Het betoog ging over communicatie, gesprekken, dialogen – ook in de palliatieve zorg de essentie van de hele route.

Het eigen gelijk zou ondergeschikt moeten zijn aan wat Weidema ‘ontvankelijk luisteren’ noemt. “Luister, stel vragen en stel je oordeel uit”, aldus de dialoogspecialist. “Stap uit het gevecht en leer van elkaar. Vier de verschillen. Vertrouw op de wijsheid die in de ander aanwezig is. Dan ontstaat er ruimte, ook in gesprekken over leven en dood, en zingeving.” Kortom: geen discussie, maar een dialoog.

Hoe je als zorgverlener een gesprek voert met een patiënt, was ook het onderwerp van één van de workshops tijdens het symposium. Een acteur speelde een man met COPD, die een slechte boodschap had gekregen. Hoe ga je daar als zorgverlener mee om? Wat zeg je? Moet je wel iets zeggen? Of alleen troost bieden en stil zijn? “Je bent er om te luisteren, om nabij te zijn”, zei een deelnemer. “Om ruimte te geven voor het verdriet.”

Soms schieten woorden tekort. In dat geval kan beeldende begeleiding een rol spelen in de palliatieve fase. Een andere workshop maakte duidelijk dat een andere taal dan uitkomst kan bieden: een taal van beelden en symbolen. Een taal die ruimte schept om uiting te geven aan het onzegbare.

De Wegwijzer Palliatieve Zorg is te zien via: https://palliaweb.nl/netwerk-zuidhollandseeilanden/zorgverleners/wegwijzer-palliatieve-zorg-zuid-hollandse-eilanden.