80 jaar vrijheid: het echtpaar Van Blankenstein

Op 12 september was het 80 jaar geleden dat de eerste geallieerde soldaten voet op Nederlandse bodem zetten. In de 11 maanden die volgden werd de rest van het Koninkrijk bevrijd. Van september 2024 tot en met augustus 2025 staat Nederland stil bij dit 80-jarig lustrum.

Synagoge
Tot 1807 kwam men voor de godsdienstoefeningen bijeen in een kleine huisje in Geervliet. Door het groeiende aantal joodse gezinnen werd het huis sjoeltje te klein en werd een huis en schuur in Heenvliet geschikt gemaakt als kerkgebouw. Op 23 januari 1807 werden de boekrollen overgebracht naar de nieuwe synagoge aan de Kerkweg. Een oplopend meningsverschil leidt in 1818 tot de inwijding van de synagoge in Brielle. In Hellevoetsluis werd in 1839 de synagoge achter het kuipersmagazijn in gebruik genomen. De joodse gezinnen in Hellevoetsluis hadden het vanaf 1834 met een huis sjoeltje moeten doen. Zuidland volgde in 1887 met een eigen synagoge. Wat de reden was voor de afsplitsing van Heenvliet is niet bekend. Een van de mogelijke oorzaken kan de afstand naar Heenvliet zijn, die eigenlijk te groot was voor de sabbatsreis. De synagoge werd ingericht in de voorkamer van het huis van Nathan Pinas Levie.

Salomon van Blankenstein
Ondanks het teruglopende aantal leden, bleef de Joodse Gemeente Heenvliet bestaan en tot in de oorlogsjaren was Salomon van Blankenstein de motor van het gemeenteleven. Salomon was een veehandelaar die samen met zijn vrouw Elisabeth in 1913 naar Heenvliet kwam. Ze betrokken een huisje aan de Wieldijk. In die tijd woonden er meer Joodse gezinnen in Heenvliet, waaronder de families Van Dijk, De Beer, De Vries en Van der Hoek. Bij Salomon en Elisabeth in huis woonde Rachel Goudsmit, een vrouw die niet voor zichzelf kon zorgen. Het echtpaar had geen kinderen en zorgde voor iedereen die hulp nodig had. Op zondag kwamen de Joodse kinderen uit Spijkenisse, Zuidland, Brielle en Oostvoorne om les te krijgen in de Joodse geschiedenis, feesten en gebruiken. En ook om Hebreeuws te lezen om zo te Tora te kunnen lezen. Het echtpaar Van Blankenstein en Rachel werden op 28 oktober 1942 uit hun huis gehaald en naar Westerbork gestuurd. Salomon en Elisabeth werden doorgestuurd naar Auschwitz, waar zij stierven op 5 november, 74 resp. 65 jaar oud. Rachel bleef in eerste instantie in Westerbork, maar werd uiteindelijk in januari 1943 naar Auschwitz gestuurd waar ook zij stierf.

De Heenvlietse synagoge is in 1949 afgebroken. Op die plek staan nu twee woningen. In één ervan is in de kelder nog het rituele bad (Mikwe) bewaard gebleven. De Kerkweg is inmiddels omgedoopt tot Van Blankensteinstraat en ieder jaar is hier op 4 mei een kleine herdenking.