80 jaar vrijheid: het vredesplan van Wilson

In september 2024 is het 80 jaar geleden dat de eerste geallieerde soldaten voet op Nederlandse bodem zetten. In de 11 maanden die volgden werd de rest van het Koninkrijk bevrijd. Van september 2024 tot en met augustus 2025 staat Nederland stil bij dit 80-jarig lustrum.

Vorige week namen we u al mee naar het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog, een oorlog waarin Nederland neutraal bleef.

Duitse keizer vluchtte naar Nederland
In de laatste maanden van de Eerste Wereldoorlog was het in Duitsland onrustig. De Duitse legerleiding die eigenlijk de macht in handen had, wilde de gevolgen van het verlies niet accepteren en wentelde deze af op een inderhaast ingestelde parlementaire regering. Die kreeg te maken met onlusten onder arbeiders en soldaten die sociale en politieke hervormingen eisten. Zo ontstond de dolkstootlegende, de legende dat de linkse regering, geholpen door stakende arbeiders, de ongeslagen soldaten aan het front een dolkstoot in de rug hadden gegeven. De onlusten waren dusdanig dat Wilhelm II afstand deed van de keizerlijke troon en naar Nederland vluchtte. De Weimar republiek deed zijn intrede en op 11 november 1918 volgde een wapenstilstand. De onderhandeling voor het vredesakkoord konden van start gaan.
Vredesplan Wilson
Begin 1918 stelde de Amerikaanse president Wilson zijn ‘veertien punten plan’ voor. In Amerika werd het plan enthousiast onthaald, Duitsland en de geallieerden vonden de meeste punten maar niets. De Amerikaanse president ging echter verder met de uitwerking van zijn plan en voegde zelfs nog punten toe. Uiteindelijk smeekten Frankrijk en Engeland de Verenigde Staten om meer troepen te sturen en ontstond er ook bereidheid om naar zijn plan te luisteren. Ook vanuit Duitsland, dat enorm te lijden had van de opstanden kwam het verzoek om op basis van het ‘veertien punten plan’ om de tafel te gaan zitten. De nadruk van de veertien punten lag op het zelfbeschikkingsrecht der volken en het stichten van een Volkenbond. Hoewel de veertien punt de basis vormden van het overleg, werd er op veel punten van afgeweken. Groot-Britannië wilde geen vrijheid van scheepvaart op zee, Frankrijk wilde herstelbetalingen en wilde Saarland aan haar gebied toevoegen. Ook Italië wilde meer grondgebied dan wat in de plannen van Wilson stond. In de plannen werd gesproken over een herziening van de grenzen volgens een scheiding van de nationaliteiten. Ook stond in Wilson’s plannen de vorming van een onafhankelijke Poolse staat. Duitsland hoopte door zelf een wapenstilstand aan te vragen, de oorlog zonder al te veel nadelen te beëindigen, maar dat liep anders. Als verliezer van de oorlog kreeg Duitsland alle schuld in de schoenen geschoven voor veroorzaakte schade en verliezen.