Honderd jaar oude chanoekia weer terug in Brielle

Brielle - Vier generaties Gazan bevolkten tientallen decennia het vestingstadje Brielle tot op 27 oktober 1942 de dag aanbrak dat ook de laatste telg uit dit Joodse geslacht van veehouders en slagers met de RTM stoomtram naar Loods 24 in Rotterdam werden gebracht om vandaaruit uiteindelijk in de gaskamer van Auschwitz te worden omgebracht.

Een afgelopen week ‘opgedoken’ chanoekia zorgde ervoor dat de tragedie van deze familie en alle 45 weggevoerde en vermoorde Joodse bewoners van het eiland Voorne-Putten weer voor het voetlicht werd gebracht. In de Sjoel (voormalige synagoge) van Brielle waren Briellenaren, Zuidlanders en gasten uit Spijkenisse aanwezig om mee te maken dat de bijna honderd jaar oude Joodse kandelaar, opgepoetst en wel, terugkeerde naar waar deze vandaan kwam; Brielle! Maar waar was de achtarmige kandelaar al die tijd gebleven?

Den Briel kent het Dr. De Snooplein, maar weinigen weten wie deze huisarts bij leven was. 

Johannes de Snoo werd in 1863 als boerenzoon geboren in Geervliet. Het was een veelzijdige man met veel interesses en werd bijzonder gewaardeerd om zijn sociale inslag. Johannes werd huisarts in Brielle waar hij lid was van de gemeenteraad en de Vereniging voor Volkshuisvesting oprichtte. Hij raakte bevriend met de Joodse familie Gazan waar hij in de jaren twintig van de vorige eeuw jaarlijks Chanoeka vierde. Tijdens dat Joodse Lichtjesfeest wordt acht dagen achtereen in de achtarmige chanoekia één kaars ontstoken. In een negende zijarm brandt een kaars waarmee men elke dag van het feest een nieuwe kaars aansteekt zodat het licht wordt doorgegeven aan de volgende dag. 

Toen de gerespecteerde huisarts en huisvriend in 1930 uit Brielle vertrok, kreeg hij als herinnering aan die mooie avonden de chanoekia van de familie Gazan mee. In 1937 overleed Johannes de Snoo. De familie Gazan ging de Tweede Wereldoorlog in en overleefde, evenals alle 45 Joodse eilanders, die donkere dagen niet. Voor hen doofde het aardse licht voor eeuwig.

De chanoekia belandde uiteindelijk bij Michiel van Seventer, achterkleinzoon van de dokter. Van Seventer en zijn vrouw Welmoed vonden op enig moment dat de kandelaar een waardige(r) bestemming verdiende en besloten deze aan de Brielse Sjoel te schenken. De auteur van vele boeken over het Joodse leven op Voorne-Putten, mevrouw Riet de Leeuw van Weenen en Sjoel voorzitter Jan Wolters, beiden uit Zuidland, namen de chanoekia in ontvangst. “Zolang wij onze dierbaren herinneren, eren en gedenken, blijven zij voortleven” aldus Michiel van Seventer.