Nieuw onderzoek: 1,5 miljoen Nederlanders hebben het gevoel dat een bekende een onveilige relatie heeft

Elke acht dagen wordt in Nederland een vrouw vermoord. Soms is dat door een onbekende op straat of door eergerelateerd geweld. Veel vaker door haar (ex-)partner. Daar gaat in veel gevallen een periode van dwingende controle aan vooraf. Ruim anderhalf miljoen Nederlanders hebben het gevoel iemand te kennen die in een ongezonde of onveilige relatie zit, blijkt uit nieuw onderzoek1. De partner oefent structureel controle of druk uit op de andere partner. Die dwingende controle kan – net zozeer als fysiek geweld of eergerelateerd geweld – levens verwoesten. Toch handelen omstanders niet altijd naar hun gevoel. Daarom roept Minister van Weel van Justitie en Veiligheid mensen op om hun gevoel wél te volgen en in actie te komen bij vermoedens van dwingende controle. Die oproep doet de minister samen met nabestaanden van femicideslachtoffers. In een nieuwe campagne vertellen nabestaanden wat je kan doen.

Minister van Justitie en Veiligheid David van Weel: “Dwingende controle verwoest levens. Niet alleen van slachtoffers, maar van hele families. Daarom willen we mensen bewustmaken van de signalen en vragen we te handelen als mensen de signalen zien. We zetten ook andere stappen. Zo hebben we als kabinet voor de zomer een wetsvoorstel gepubliceerd om psychische mishandeling en dwingende controle strafbaar te maken. Op ons wetsvoorstel kunnen verschillende organisaties nu reageren, zodat we hun adviezen kunnen meenemen in de nieuwe wet. Samen maken we een vuist tegen femicide.”

Patroon doorbreken
Vaak zijn er meer dan 30 incidenten nodig voordat slachtoffers professionele hulp zoeken. Omstanders kunnen het patroon van dwingende controle doorbreken, legt Lena Oliver uit. Lena verloor haar zus door femicide en is voorzitter van de Federatie Nabestaanden Geweldslachtoffers. “Bekenden herkennen de signalen van dwingende controle vaak eerder dan het slachtoffer zelf. Daarom doe ik een beroep op iedereen die het gevoel heeft iemand te kennen in een onveilige relatie. Want jij kan het verschil maken. Volg je gevoel als je de signalen ziet en laat weten dat je er voor de ander bent. Je kan er een mensenleven mee redden.”

Bij 7 op de 10 mensen die denken dat een relatie onveilig is, leeft dat gevoel sterk tot heel sterk, blijkt uit onderzoek van Motivaction. De meeste omstanders herkenden de onveilige situatie niet aan één enkel moment, maar aan een combinatie van signalen op verschillende momenten. Zoals extreem jaloers gedrag, controle, heftige ruzies, emotioneel geweld of een partner die steeds meer invloed krijgt op met wie iemand contact heeft.

Ook bij Lena ontstond het gevoel niet door één duidelijk incident. Haar zus was op sommige momenten ineens moeilijk of helemaal niet bereikbaar. Ook vertelde haar zus over heftige ruzies binnen haar nieuwe relatie. Los van elkaar leken dat misschien nog geen harde bewijzen, maar samen zorgden ze voor een groeiend gevoel dat er iets niet klopte. “Ik kon er toen nog niet precies de vinger op leggen, maar ik voelde heel sterk: deze relatie is niet goed.”

Meest opvallende signalen
Constant controleren: de ene partner controleert, domineert en beperkt de vrijheid van de andere partner.

Weghouden bij familie en vrienden: een partner schermt de ander af voor vrienden en familie, waardoor die zich sociaal steeds verder terugtrekt en steeds minder contact heeft met vrienden en familie.

Emotioneel geweld: variërend van kleineren, vernederen, manipuleren, bedreigen en angst aanjagen van de ander.

Fysiek geweld: slaan, duwen en ander lichamelijk geweld.

Extreem jaloers gedrag: de ene partner controleert de andere partner continu, volgens omstanders vaak uit jaloezie of achterdocht.

Maak je je zorgen? Volg je gevoel
Ondanks het sterke gevoel dat de omstanders hebben, handelt nog niet iedereen naar zijn of haar gevoel. Bijvoorbeeld omdat zij zich niet willen bemoeien met de relatie (40%), niet zeker weten of het écht een ongezonde relatie is (25%) of omdat ze bang zijn het erger te maken (22%).

Lena begrijpt als geen ander dat handelen in zo’n situatie moeilijk is, maar dringt er op aan dat wel te doen. “Je gevoel klopt vaak. Dus maak je je zorgen om iemand in je omgeving? Volg je gevoel. Laat diegene weten dat je er altijd voor de ander bent. Dat kan al het verschil zijn tussen leven en dood. Twijfel je? Kijk wat jij kunt doen op veiligthuis.nl. Veilig Thuis kan je ook gratis en anoniem adviseren hoe je er voor iemand kan zijn.”

Nabestaanden vertellen wat zij anders hadden willen doen
Om mensen bewust te maken van de signalen van dwingende controle en mensen op te roepen hun gevoel te volgen, krijgt de campagne ‘Waar ben je?’ een vervolg. In persoonlijke video’s vertellen nabestaanden van femicideslachtoffers hun verhaal. Ze roepen mensen op om het verschil te maken voor een bekende in een onveilige relatie door er voor iemand te zijn. Stel open vragen en blijf luisteren zonder oordeel.

Ook hangen vanaf vandaag in tien grote steden posters met de verschillende signalen van dwingende controle. Die signalen helpen om een onveilige relatie makkelijker te herkennen. Maak jij je zorgen? Kijk wat je kunt doen op veiligthuis.nl en zie hoe je er voor iemand kan zijn. Daar kun je ook anoniem chatten en advies krijgen over je situatie.

De campagne ‘Waar ben je?’ is onderdeel van de maatregelen van de Rijksoverheid die voortkomen uit het plan van aanpak ‘Stop femicide!’. Voor deze campagne werkt het ministerie van Justitie en Veiligheid samen met alle partijen die betrokken zijn bij de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling. Dit zijn onder andere de ministeries van VWS en OCW, Veilig Thuis, politie, Openbaar Ministerie, reclassering, Raad voor de Kinderbescherming, VNG, gemeente Amsterdam, GGD-en en Blijf Groep.