Mannen en vrouwen in Putten (V)

Ter gelegenheid van de tentoonstelling ‘Nicolaas III en het Land van Putten’ in Museum Stadhuis Geervliet publiceert deze krant een korte verhalenreeks over de geschiedenis van onze streek. De Hoge Heerlijkheid Putten, bestuurd door de heren en vrouwen van Putten en later door Bourgondische en Habsburgse machthebbers, vormde tot aan de Franse tijd een zelfstandige bestuurlijke eenheid.

Tekst: Felix van Hoorn 

Cornelis de Witt
Al vanaf de oudste Heren van Putten was er sprake van een functionaris die hen bij afwezigheid moest vervangen: de ruwaard. In andere streken stond zo iemand bekend als een baljuw. Toen na 1581 alle heerlijke rechten vervielen aan de Staten, was het die instantie die de ruwaard aanstelde. In 1654 was dat Cornelis de Witt. De Dordtse familie De Witt geniet de laatste tijd nogal wat aandacht. Met name Cornelis en zijn jongere broer Johan de Witt werden virtueel gevolgd in een tv-serie over hun ’Grand Tour’, de grote reis langs culturele hoogtepunten in Europa die jongelui uit de betere standen vroeger allemaal maakten. Johan bracht het in de politiek tot grote hoogte: hij werd raadpensionaris, de machtigste man in de toenmalige Republiek der Nederlanden. Zijn invloed zal bij de benoeming van Cornelis tot ruwaard ongetwijfeld een rol hebben gespeeld. Cornelis vestigde zich met zijn vrouw Maria formeel in Geervliet, op het Hof van Putten. Zelf was hij zelden ‘thuis’, maar zijn gezin zal zeker in de zomer aan verblijf in Geervliet de voorkeur hebben gegeven boven Dordrecht of Rotterdam, waar de familie ook huizen bezat. Cornelis genoot hier ook in zijn spaarzame vrije tijd. De bevolking was beleefd en het was hier goed jagen, een geliefde bezigheid van Cornelis. Hij was ook baljuw van de Beijerlanden en vertegenwoordigde de Staten bij militaire ondernemingen te land en ter zee. Hij was de man die in de befaamde Tocht naar Chatham het voortouw nam. Als ruwaard trad hij op om namens de Staten voor de Hoge Vierschaar, de rechtbank van het Land van Putten, recht te eisen. Daar maak je doorgaans geen vrienden mee. Willem Tichelaar, een barbier uit Piershil, voelde zich door Cornelis vernederd en zon op wraak. Een valse beschuldiging deed Cornelis in de Gevangenpoort in Den Haag belanden, waar hij — tevergeefs — werd gemarteld om hem tot een bekentenis te dwingen. Men wist ook Johan de Witt daarheen te lokken. Bij het verlaten van de gevangenis werden beiden in 1672 vermoord door hooggeplaatste Oranjegezinden. Vervolgens vergreep een opgezweepte menigte zich aan hun lijken. Tal van zaken die herinneren aan het leven van Cornelis de Witt kunt u zien op de tentoonstelling.

De tentoonstelling ‘Nicolaas III en het Land van Putten’ is elke zaterdag en zondag geopend van 13.00 tot 17.00 uur, tot en met het Open Monumentenweekend op 13 en 14 september. Naast tal van objecten en portretten is er een speciaal voor deze tentoonstelling gemaakte film te zien, die in tien minuten een helder overzicht geeft van de geschiedenis van Geervliet en Putten.