Putten en Nassau

Drie dochters hadden Nicolaas III van Putten en Aleid van Strijen: Beatrijs, Oede en Aleid. Met speciale toestemming van de Hollandse Graaf Willem III mochten ze hun vader opvolgen. Dat was bijzonder, want als er geen mannelijke opvolger was, viel een gebied in principe terug aan de Graaf. De dochters zijn hem ook inderdaad opgevolgd, althans twee van hen. 

Felix van Hoorn

Beatrijs was Vrouwe van Putten van 1311 tot haar overlijden in 1354. Zij was de Vrouwe die in Geervliet een gasthuis liet oprichten, een onderkomen voor de nacht voor wie zich geen herberg konden veroorloven. Dit gebouw, dat er in de 17de eeuw een verdieping bij kreeg en in 1825 grondig werd verbouwd, is nu bekend is als het oude stadhuis en biedt sinds enkele jaren onderdak aan het Museum Stadhuis Geervliet. Ook liet Beatrijs in de kerk een prachtige praalgraf vervaardigen voor haar ouders. Zij werd opgevolgd door haar jongste zuster Aleid, die over Putten regeerde tot haar dood in 1380. Beiden waren getrouwd met Vlaamse edelen, maar geen van beiden liet kinderen in leven na. Kindersterfte trof toen arm en rijk, zonder aanzien des persoons.

Zo kwam het dat de rol van Oede, de middelste dochter, belangrijk werd. De naam werd uitgesproken als Ode. Naar haar is Odevliet vernoemd, ons bekend als Hoogvliet. Oede is nooit Vrouwe van Putten geweest, want zij stierf al in 1332. Naar goed gebruik in die tijd had haar vader al in 1304 een goed huwelijk voor haar geregeld, namelijk met Willem van Hoorne en Altena, zoon uit een belangrijk Brabants geslacht. De bruid was toen 10 jaar, de bruidegom 12. In 1315 werd het huwelijk voltrokken en hier waren wél kinderen. Die kwamen dus voor opvolging in Putten in aanmerking.
Om te beginnen was daar Johanna, die trouwde met Gijsbrecht van Abcoude, heer van Wijk. Hun zoon Sweder van Abcoude zou zijn oudtante Aleid in 1380 opvolgen in Putten. Er zullen heel wat gouden dukaten voor aan de Graaf van Holland voor betaald zijn. Sweder was de man die Geervliet op 4 april 1381 stadsrecht verleende en de kosten van de bouw van muren, poorten en torens voorschoot. Met de dood van zijn zoon Jacob van Gaesbeek in 1459 kwam er definitief een eind aan de erflijn in het geslacht van Putten. Jacob had wel een zoon, Anton van Gaesbeek, maar heeft hem –weliswaar per ongeluk – gedood door een slag met de verkeerde kant van zijn zweep. Hij trof hem aan de slaap, of, zoals de oude kronieken zeggen, ‘aent dunegg vant hooft’.

Minstens zo belangrijk werd een andere dochter, naar haar moeder Oede genaamd. Zij trouwde met Jan II van Polanen van der Lek. Deze verwierf in 1350 door aankoop de heerlijkheid Breda. Hij liet de stad ommuren en liet er een groter kasteel bouwen, Hun zoon, de latere Jan III, had uit huwelijk met Odilia van Salm-Ravenstein één dochter, geboren in 1392. Deze Johanna (Jenne) van Polanen trouwde met de uit Duitsland afkomstige Engelbrecht Graaf van Nassau Dillenburg. Uit dit geslacht stamde, drie generaties later, Willem van Nassau Dillenburg, ook wel Willem de Rijke genoemd. Hij en Juliana van Stolberg waren de ouders van Willem van Nassau, prins van Oranje (onze Vader des Vaderlands) en Jan van Nassau. Van deze laatste stamt onze Koning in mannelijke lijn rechtstreeks af. Mocht hij ooit Geervliet bezoeken, dan zal hij zeker het praalgraf van zijn verre voorouders Nicolaas en Aleid niet overslaan.

Dit alles komt aan de orde in de tentoonstelling ‘Nicolaas III en het Land van Putten’, die tot en met de Open Monumentendagen 14 en 15 september op alle zaterdagen en zondagen van 13.00 tot 17.00 uur bezocht kan worden in het Museum Stadhuis Geervliet aan de Kaaistraat.Speciaal voor deze tentoonstelling heeft de Stichting Oud-Geervliet een film laten vervaardigen met bijzondere beelden van Geervliet en een heldere uitleg van de geschiedenis van Putten en de rol die Geervliet daarin als hoofdstad speelde.