Monumentaal Nissewaard: Begraafplaatsen

Verstilde monumenten zijn te vinden op de begraafplaatsen: grafstenen. In vele soorten en maten zijn het versteende herinneringen aan de personen die de streek in vervlogen tijden bevolkten. In de loop der tijd veranderden de gebruikte opschriften en symbolen op de graven, wat aangeeft hoe tradities zijn veranderd. Struinend langs de vroegere stenen met Bijbelse spreuken en de hedendaagse persoonlijke grafmonumenten zie je hoe er steeds weer anders tegen de dood wordt aangekeken. 

Door Bob Benschop

Kerkgraven
De oudste monumentale grafmonumenten zijn te vinden in kerken. Het koor van de kerk in Geervliet herbergt de tombe van Nicolaas III van Putten en zijn vrouw Aleid van Strien, gedateerd op omstreeks 1320. De zandstenen gezichten waren vroeger beschilderd in natuurlijke kleuren, de baldakijns boven hun hoofd waren rood gekleurd. Op de rand van de dekplaat staat een inscriptie om te bidden voor de ziel van Aleid: ‘Alijt die een spiegel en bloem der zeden en een waardige moeder der mensen was, ligt nu in het graf. Zij was een edele heerseres in Putten en Strijen. Ik bid U, o Christus, dat zij U genieten en loven mag. Zij stierf in het jaar 1316 na Uw geboorte, o Christus, op de dag van Paulus en Johannes’. Het vermelden van de heiligen en het bidden voor haar ziel waren bedoeld om haar verblijf in het vagevuur te verkorten. De voorstelling op de fraaie zerk van Bouwen Albout in de kerk van Abbenbroek heeft dat doel ook voor ogen: de steen met gotische teksten uit 1461 bevat een afbeelding van een geharnaste ridder die de zegen van een priester krijgt.

Hoewel de protestantse graven veelal soberder zijn, kent de grafsteen van de in 1797 overleden heel- en vroedmeester van Zuidland een uitgebreide tekst: ‘Hier rust Cornelis Snip, een hulp in barensnood, een kundig wondarts, een bijstand in den dood: Bij ’t menschelijk geslacht rust hij van al zijn zorgen; zijn naam blijft steeds tot ’s waerelds laatste morgen.’

Dodenakkers
,Heb eerbied voor deez plaats, ontdaan van aardsche zorgen, rust hier het menschlijk stof, tot aan den jongste morgen.’ Deze tekst prijkt boven de ingang van de algemene begraafplaats aan het Kerkplein in Abbenbroek. Het bord is omstreeks 1845 aangebracht op initiatief van toenmalig burgemeester S. Bodde. Aan het toegangshek zelf zijn eveneens symbolen te vinden: gevleugelde zandlopers verbeelden het verstrijken van de tijd. Die zijn ook te vinden op het hek van de begraafplaats van Zuidland aan de Raadhuislaan en de gemetselde pilasters naast de kerk van Geervliet.

Op de oudere begraafplaatsen zijn vaak indrukwekkende grafmonumenten te vinden, zoals dat van de familie Preuijt in Geervliet. Naast de kerk van Heenvliet bevindt zich de toegang tot de grafkelder van de ambachtsheren. Op de nieuwe begraafplaats van Zuidland staan de graftekens van de slachtoffers van de watersnoodramp van 1953. Tussenin staat een monument met de tekst: ‘Doch de Here is geweldiger dan het bruisen van grote wateren’. Op de overige stenen op deze begraafplaats is een keur aan Bijbelteksten en Christelijke liederen te vinden. 

Op graven gebruikte symbolen zijn onder meer de palmtak, die de overwinning op de dood verbeeldt, de korenaar als teken van wederopstanding, het anker en de opkomende zon als symbolen van hoop. Maar op het overwegend protestantse Putten wordt veelal gebruik gemaakt van teksten, afkomstig van de Bijbel, psalmen, liedbundels van Johannes de Heer

Joods erfgoed
De twee Joodse begraafplaatsen op Putten zijn bijzondere plekken. Die in Geervliet is in 1781 in gebruik genomen en Joden uit heel Voorne-Putten werden hier begraven tot de Duitsers de begraafplaats in 1943 als gesloten verklaarden. De Joodse begraafplaats in Zuidland ligt goed verstopt en is te bereiken via het pad tussen de woningen aan Kerkweg 38a en 38b. Hier vond de eerste teraardebestelling plaats in 1888 en tot de Tweede Wereldoorlog vonden hier dertien kinderen en acht volwassenen hun laatste rustplaats.

Groene oase
Ingeklemd tussen drukke wegen en bebouwing vormt de parkachtige begraafplaats van Spijkenisse een oase van rust en een toevluchtsoord voor planten en dieren. Bijzonder is de strook van beukenbomen die begin jaren zestig is aangeplant. De bomen zorgen voor de nodige beschutting voor talloze bijzondere planten. In het voorjaar kleurt de grond wit door daslook en ook de gevlekte aronskelk en de helmbloem tieren er welig. Ooit is er bij een graf sneeuwroem geplant, waarna het verwilderde en nu als stinsenplant overal opduikt. Alleen daarom al is het bezoek aan een begraafplaats de moeite waard.