Mannen en vrouwen in Putten (VI)
Ter gelegenheid van de tentoonstelling ‘Nicolaas III en het Land van Putten’ in Museum Stadhuis Geervliet publiceert deze krant het laatste artikel in een korte verhalenreeks over de geschiedenis van onze streek. De Hoge Heerlijkheid Putten, bestuurd door de heren en vrouwen van Putten en later door Bourgondische en Habsburgse machthebbers, vormde tot aan de Franse tijd een zelfstandige bestuurlijke eenheid.
Tekst: Felix van Hoorn
Vrouwe Justitia
Tot slot van deze reeks weer een vrouw, maar dan niet een van vlees en bloed. Het recht en de gerechtigheid worden al eeuwenlang gesymboliseerd door een vrouwenfiguur. Vrouwe Justitia komt dan ook voor op meerdere wapenborden en doeken in de raadzaal van het Geervlietse stadhuis. Ik kies hier voor het paneel met opschrift 1654, het jaar waarin Cornelis de Witt aantrad als Ruwaard van Putten. Dit bord is overigens, samen met nog drie andere, pas vervaardigd in 1768. De borden sierden de zaal in het Hof van Putten, waar voor dit gebied recht werd gesproken. Het Hof is helaas verdwenen, maar de schilderijen en panelen werden tijdig in veiligheid gebracht. Vrouwe Justitia is hier te zien met verschillende van haar attributen. Ze is geblinddoekt: recht moet geschieden zonder aanzien des persoons. Ze hanteert een weegschaal: alle argumenten voor schuld of onschuld moeten zorgvuldig worden afgewogen. Ze is licht geschoeid: snelheid is geboden; men mag een verdachte niet te lang in voorarrest houden. De ontblote borsten duiden op de openbaarheid van rechtszaken. Geen stiekem gedoe in achterafkamertjes, wat hier gebeurt kan het daglicht velen. Putten was een hoge heerlijkheid, waar ook zware straffen mochten worden opgelegd, inclusief de doodstraf. Het zwaard symboliseert dit. De begraafboeken van Geervliet bewijzen dat de doodstraf ook metterdaad werd voltrokken. Bij de naam van de begravene staat dan de opmerking: ‘is voor den hove door den scherprechter onthalsd’. De Putse rechtbank, ook Hoge Vierschaar genoemd, kwam voort uit het leengerecht, dat al onder de oudste heren van Putten oordeelde over geschillen die de lenen betroffen — de erfelijke gunsten die de heren verleenden aan hun trouwe vazallen. Toen eeuwen later Napoleon de rechtspraak organiseerde zoals we die nu nog kennen, kwam er een einde aan de rechtbanken in de diverse streken, die elk hun eigen regels kenden. Tijdens de tentoonstelling in het Museum Stadhuis Geervliet is een kopie op ware grootte te zien van het originele paneel met Vrouwe Justitia. Het origineel maakt momenteel deel uit van de tentoonstelling ‘De wereld van Johan de Witt’ in het Dordrechts Museum en is daar te bewonderen tot 7 december. Naast deze kopie zijn in het stadhuis van Geervliet ook andere verbeeldingen van Vrouwe Justitia te zien. Een unieke kans om verschillende uitingen van dit klassieke symbool van rechtvaardigheid te ontdekken op één bijzondere locatie.
De tentoonstelling ‘Nicolaas III en het Land van Putten' is dit weekend, tijdens het Open Monumentenweekend op 13 en 14 september, voor het laatst te bezoeken. Het museum is op beide dagen geopend van 10.00 tot 17.00 uur. Naast tal van objecten en portretten is er een speciaal voor deze tentoonstelling gemaakte film te zien, die in tien minuten een helder overzicht geeft van de geschiedenis van Geervliet en Putten.